In 1982 vond een herindeling plaats van de toenmalige gemeenten Berg en Terblijt en Valkenburg-Houthem. De bewoners van Berg en Terblijt en Sibbe/IJzeren zijn toen gestart met de oprichting van dorpsraden in hun kernen. De nieuwe gemeente Valkenburg aan de Geul heeft die initiatieven overgenomen. De installatie van de eerste dorpsraden van die kernen vond plaats in 1984.

 

De dorpsraad van Houthem St. Gerlach is eveneens voortgekomen uit een burgerinitiatief. Op 23 september 1997 werd een dorpsforum gehouden, dat door ruim 100 inwoners werd bezocht en bedoeld was om zicht te krijgen op het draagvlak voor een dorpsraad in de kern Houthem – St. Gerlach. Door het forum is een voorbereidende werkgroep aangewezen, die op 13 oktober 1997 een formeel verzoek aan de gemeenteraad heeft gericht. De gemeenteraad heeft op 15 december 1997 besloten:

1.    Het initiatief om te komen tot een dorpsraad voor deze kern goed te keuren.

2.    Een commissie van voorbereiding te belasten met de voorbereiding van de verkiezing en bijbehorende werkzaamheden.

3.    Het dorpsradenreglement 1984 van toepassing te verklaren.

4.    In afwijking van het gestelde in het Welzijnsplan (1997-2000) bijvoldoende opk

      (meer dan 55%) de dorpsraad Houthem i.o. meteen officieel te erkennen en in aanmerking te laten komen voor volledige subsidie.

5.    Een krediet van fl. 7.000,- beschikbaar te stellen voor het organiseren van de verkiezing.

De eerste verkiezing werd gehouden op zondag 26 april 1998.Met een opkomst van ruim 65% gaven de inwoners de dorpsraad meteen een stevige startpositie. De installatie van deze eerste dorpsraad vond plaat op 10 juni 1998.

 

Niet lang daarna, in 1999 volgde de eerste dorpsraad voor de kern Schin op Geul.

 

Op 6 november 2004 zijn voor het eerst gelijktijdig, verkiezingen gehouden voor nieuwe dorpsraden. De kern Houthem – St. Gerlach haalde daarbij het hoogste opkomstpercentage, namelijk ruim 54%.

 

Daarmee hebben alle “kerkdorpen” c.q. kernen buiten Valkenburg opnieuw een dorpsraad. In de kernen Valkenburg en Broekhem zijn initiatieven om te komen tot een dorps- of kernraad tot nu toe nog niet succesvol geweest.

De gemeenteraad heeft in 1984 een dorpsradenreglement vastgesteld. Daarin is onder meer aangegeven, wat onder een dorpsraad wordt verstaan:

“De aan een dorp gebonden organisatie, die zich ten doel heeft gesteld de leefbaarheid in een bepaald dorp en het welzijn van de dorpsbewoners te bewaken en te bevorderen en waarvan de leden gekozen zijn overeenkomstig het als bijlage bij deze verordening behorende Kiesreglement dorpsraad 1984”.

Verder hoort bij dit reglement een lijst van hoorplichtzaken. Op deze lijst is een aantal onderwerpen benoemd, waaromtrent de gemeenteraad zich verplicht de dorpsraden zo veel mogelijk (maar met een aantal uitzonderingen) te horen.

Leden van een dorpsraad worden rechtstreeks via vrije, algemene verkiezing in beginsel voor vier jaar gekozen door de inwoners van 18 jaar en ouder. In een apart kiesreglement wordt dit verder in de geest van de toenmalige Kieswet geregeld.

 

Behalve het “Dorpsradenreglement 1984 en het “Kiesreglement Dorpsraden” bevatten ook de opvolgende Welzijnsplannen bepalingen over dorpsraden. Daarin is onder meer opgenomen geweest, dat om erkend te worden als dorpsraad men de eerste twee keren via de verkiezingen de steun moet krijgen van minimaal 50% van de kiesgerechtigden.

In de loop van de tijd zijn de bepalingen van de opvolgende Welzijnsplannen en ad hoc besluiten t.a.v. specifieke dorpsraden niet parallel blijven lopen. Daardoor is de formele regeling van het instituut dorpsraden in deze gemeente niet meer sluitend.

 

In een poging dit te herstellen heeft de gemeenteraad op 1 november 2004 onder meer besloten een kiesdrempel in te stellen. Als gevolg daarvan kunnen bestaande dorpsraden, die bij een verkiezing geen opkomstpercentage van 35% halen, geen aanspraak meer maken op op het subsidie, het halfjaarlijks overleg met het college van burgemeester en wethouders en het recht gehoord te worden over de onderwerpen, die op de hoorplichtlijst staan vermeld. Op 31 oktober 2005 heeft de gemeenteraad besloten, dat deze consequenties in deze zittingsperiode van de dorpsraden nog niet worden toegepast.

Voor de dorpsraad is de gemeente –na de inwoners– de belangrijkste gesprekspartner. Het is in de jaren sinds 1984 tot gebruik gegroeid dat tweemaal per jaar overleg plaats vindt met het college van B&W. Daarnaast kan de dorpsraad gevraagd en ongevraagd advies geven. In de gemeentelijke organisatie is een Coördinator Dorpsraden aangesteld.

Nadat bij de verkiezing in november 2004 de dorpsraden in Berg en Terblijt en Sibbe-IJzeren de nieuw ingestelde kiesdrempel (zie hierboven) niet hadden gehaald, hebben we contact gezocht met de dorpsraden van Berg en Terblijt, Schin op Geul en Sibbe-IJzeren. Dit heeft ertoe geleid dat in nauwe samenwerking een nieuwe, gezamenlijke strategie is ontwikkeld om de rol, positie en ondersteuning van de dorpsraden in deze gemeente te verbeteren. Na een eerste oriënterend overleg op 5 september 2005 met de voorzitters van de fracties van de politieke groeperingen in de gemeenteraad hebben we als gezamenlijke dorpsraden een notitie hierover opgesteld. Deze is in een gezamenlijk overleg met de fractievoorzitters op 6 februari 2006 besproken. Daar is afgesproken dat deze notitie dienst zal doen als basis voor een nieuwe regeling voor de dorpsraden in deze gemeente. Het na de verkiezing van de gemeenteraad in maart 2006 nieuw te vormen college zal zo’n regeling gaan uitwerken, waarin ook aandacht voor evaluatie moet zijn. Die nieuwe regeling moet dorpsraden helpen beter te kunnen functioneren op een wijze, die aansluit bij de huidige behoefte van zowel inwoners als lokaal bestuur. De tekst van deze notitie vindt u hier.

Verder staat het een dorpsraad uiteraard vrij om overleg te voeren met een ieder en elke instantie, waarmee ze dat noodzakelijk acht.

In 2003 is met medewerking van de provincie de Vereniging tot behoud van Kleine Kernen in Limburg (VKKL) opgericht. Deze vereniging wil onder meer het werk en functioneren van dorpsraden ondersteunen. De dorpsraad Houthem St. Gerlach is sinds 2005 lid van deze vereniging. De VKKL heeft onder andere enkele zeer lezenswaardige brochures uitgegeven voor dorpsraden en gemeenten over communicatie en samenwerking en over dorpsontwikkelingsplannen. U vindt deze via de volgende links:

• communicatie dorpsraad - gemeente

• dorpsplannen.

In de samenleving zijn diverse ontwikkelingen waar te nemen, die ook van belang zijn voor het instituut dorpsraden. Daarbij kan worden gedacht aan:

§      Stedelijke leefstijl verspreid zich ook over dorpen en kernen op het platteland; sociale verbanden komen onder druk.

§      Door de vergrijzingstendens neemt in kernen behoefte aan publieke (zorg)voorzieningen toe; deze voorzieningen staan echter al onder druk vanwege een steeds verder terugtredende overheid, bezuinigingen en schaalvergroting.

§      Betrokkenheid van burgers bij elkaar (sociaal vertrouwen) en bij democratische instituties (politiek vertrouwen en draagvlak) nemen af.

§      De overheid (van nationaal tot lokaal) kan vitaliteit en leefbaarheid niet alléén garanderen (leefbare dorpen worden niet in het gemeentehuis gemaakt) en zal betrokkenheid, vertrouwen en draagvlak van gemeenschappen moeten “herwinnen”.

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) heeft in maart 2005 een rapport uitgebracht (Vertrouwen in de buurt), waarin hier uitgebreid op wordt ingegaan.

 

Daarop aansluitend wil de dorpsraad Houthem – St. Gerlach, samen met de andere drie dorpsraden, in deze gemeente een discussie op gang brengen over rol en positie van het instituut dorpsraden.

 

Uitgangspunten daarbij zijn:

§      Behoud en vergroten leefbaarheid en vitaliteit in kernen staan centraal in beleidsvorming en –uitvoering van de gemeente.

§      Leefbaarheid is geen strak omlijnd begrip, maar kent vijf centrale onderdelen: wonen (voldoende woonruimte en een goede woonomgeving), werken, voorzieningenniveau (en de fysieke en sociale bereikbaarheid daarvan), sociale netwerken en bestuurlijk klimaat (mate waarin inwoners verantwoordelijkheid –kunnen- nemen). De huidige lijst van hoorplichtzaken geeft daar voorbeelden van.

§      Leden van (dorps)gemeenschappen moeten worden uitgedaagd en geïnspireerd weer een bijdrage te leveren aan die gemeenschap en daar ook eigen verantwoordelijkheid in te nemen.

§      Dorpsraden hebben specifieke deskundigheid en kunnen een belangrijke rol spelen bij het opnieuw “mobiliseren” van dorpsgemeenschappen.

§      Dorpsraden en gemeentelijke organen zijn op gebied van leefbaarheid geen concurren­ten, maar kunnen elkaar versterken.

 

De zienswijze van de dorpsraden op hun rol en positie kan als volgt worden samengevat:

§      Centrale opgave is leefbaarheid.

§      Invulling door dorpsraden kan binnen algemene kaders per kern verschillen, afhankelijk van ambities, mogelijk­heden en draagvlak van een dorpsraad (groeimodel, maatwerk) en kan variëren van tamelijk reactief (geïnformeerd worden en desgevraagd adviseren) tot initiërend en mede uitvoeren en beslissen.

§      Ondersteuning en facilitering van dorpsraden door de gemeente dient naast een zeker basisniveau afgestemd te zijn op de gekozen invulling.

 

Deze benadering betekent ook dat er een cultuuromslag dient plaats te vinden. Dat geldt in meer of mindere mate bij alle betrokkenen: dorpsgemeenschappen, dorpsraden, lokale politiek en ambtelijke organisatie. Het spreekt voor zich, dat dit tijd vergt. Bij dit alles speelt communicatie een belangrijke rol. Dat geldt zowel naar de inwoners als naar de gemeente en andere gesprekspartners.